Αρχική Aτομικα Δικαιωματα – Ελευθερίες & Covid-19 No Diggity

Aτομικα Δικαιωματα – Ελευθερίες & Covid-19 No Diggity

Η χρήση τεχνολογιών επιτήρησης και ελέγχου για την αντιμετώπιση της πανδημίας εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τα ατομικά δικαιώματα και ελευθερίες.

Αυτή τη στιγμή σε όλο τον κόσμο δοκιμάζονται σχετικές εφαρμογές σε τουλάχιστον περισσότερες από 30 χώρες, καθώς όλο και περισσότερες κυβερνήσεις θεωρούν ότι με αυτόν τον τρόπο θα μπορέσουν να αποφύγουν την καταφυγή στα εξοντωτικά για την οικονομία καθολικά lockdown.

Το μεγάλο ερώτημα όμως παραμένει να είναι σε ποιο βαθμό τέτοιες εφαρμογές παραβιάζουν βασικά ατομικά δικαιώματα και ελευθερίες.

Οι οργανώσεις υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποιούν ότι τέτοιες εφαρμογές πρέπει να συνδυαστούν με την τήρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τον σεβασμό στις προσωπικές ελευθερίες.

Από την άλλη μεριά του Ατλαντικού η Αμερικανική Ενωση για τις Ατομικές Ελευθερίες (ACLU) διατύπωσε σαφείς προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούν τέτοιες εφαρμογές.

Το ζήτημα των μορφών επιτήρησης  ανέδειξε και το θέμα των ατομικών ελευθεριών, του δικαιώματος στην ιδιωτικότητα και γενικότερα αυτό που ονομάζουμε ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα, και την ιδιαίτερη προστασία αυτών.

Από τη στιγμή μάλιστα που αυτή η μορφή επιτήρησης συμπίπτει με την επέκταση τέτοιων τεχνολογικών εφαρμογων ( καθώς θεωρήθηκε ότι αυτές εξασφαλίζουν τόσο την ορθή προσαρμογή τους ως προς την εργασία, την εκπαίδευση, την άσκηση των στρατιωτικών καθηκόντων και γενικότερα της ορθής λειτουργίας της κοινωνιας αλλά συγχρόνως της εξασφάλισης αποτελεσματικού ελέγχου των επιδημιών και την τήρηση των κανόνων της δημόσιας υγείας).

Σε ποιο σημείο λοιπόν τελειώνει η ελευθερία και αρχίζει η ασφάλεια;

Το ερώτημα αυτό κυριαρχεί στο προσκήνιο, οποτεδήποτε υπάρχει μια απειλή τόσο σημαντική ώστε να θεωρηθεί ότι πρέπει να μπουν περιορισμοί στις βασικές ελευθερίες και τα ατομικά δικαιώματα.

Παρότι τα μέτρα τύπου lockdown αποτελούν περιορισμό των ελευθεριών, εντούτοις είχαν έναν σχετικά προσωρινό χαρακτήρα. Ομως, τώρα φαίνεται ότι περνάμε σε μια δεύτερη φάση όπου η έμφαση θα απαιτεί εφαρμογές ψηφιακές στα κινητά τηλέφωνα και θα στηρίζονται στη χρήση των προσωπικών δεδομένων από τις μετακινήσεις μας.

Σήμερα η τεχνολογία επιτρέπει μια σχεδόν πλήρη καταγραφή των κινήσεων και των συναναστροφών μας. Αυτό είναι πάρα πολύ χρήσιμο σε μια πανδημία, γιατί μπορεί πολύ γρήγορα να ειδοποιήσει ανθρώπους ότι ήρθαν σε επαφή με κρούσμα και άρα πρέπει να αυτοαπομονωθούν και να ελεγχθούν.

Ομως την ίδια στιγμή αυτό είναι και πάρα πολύ χρήσιμο σε όποιον θέλει να έχει εικόνα του τι κάνουν και με ποιους έρχονται σε επαφή οι άνθρωποι. Και εδώ αρχίζουν τα προβλήματα.

Η θεμελιώδης συνθήκη της ελευθερίας στις σύγχρονες κοινωνίες είναι να μην ξέρει το κράτος (ή οποιοσδήποτε άλλος) όλα όσα κάνουν οι πολίτες.

Να υπάρχει ιδιωτική ζωή και επίσης διάφορες πληροφορίες απλώς να μην είναι καταγεγραμμένες και διαθέσιμες. Γι’ αυτό και έχει συμφωνηθεί ότι αυτή η ελευθερία από την επιτήρηση αίρεται μόνο για σοβαρούς λόγους και πάντα με εγγυήσεις δικαίου: π.χ. όταν τίθεται θέμα έρευνας εγκληματικών πράξεων.

Αναζητώντας απαντήσεις σε όλα αυτά τα ερωτήματα που κυριαρχούσαν μέσα μου, έπεσε στα χέρια μου ένα ρεπορτάζ του Αντώνη Παγκράτη.

Απόσπασμα του οποίου και σας παραθέτω πιο κάτω:

Θέσαμε το παρακάτω ερώτημα σε πέντε γάλλους φοιτητές (οι τέσσερις είναι από τις τάξεις που προετοιμάζουν για  τις Grandes Ecoles που εμπνεύστηκαν οι Idéologues της Γαλλικής Επανάστασης για να αιμοδοτήσουν το νέο καθεστώς), και τους  ζητήσαμε να απαντήσουν με 150 λέξεις:

Αν η κοινωνική ζωή συνεπάγεται πάντα εκχώρηση ενός μέρους της ελευθερίας μας, η τρέχουσα πανδημία είναι μια τόσο οριακή περίπτωση, που μας κάνει να σκεφτόμαστε τους όρους της εκχώρησης αυτής.

Πότε την δεχόμαστε οικειοθελώς ή ποια είναι τα αποδεκτά όρια της εξωτερικής επιβολής  της; Συλλογικά ή ατομικά, τα σύνορα ανάμεσα στα δύο πόσο σταθερά ή μετακινούμενα μπορεί να είναι;

Η εθνικότητά τους δεν επελέγη τυχαία. Ο κύκλος της μεγάλης επανάστασης της νεολιθικής εποχής που μετέτρεψε τον άνθρωπο από τροφοσυλλέκτη σε γεωργό με μιαν έννοια έκλεισε με τη γαλλική επανάσταση του 1789, που σημαδεύει το πέρασμα από τη φεουδαλική στην αστική κοινωνία, την κοινωνία στην οποία ζούμε.

Την οποία επικαθόρισε, δευτερευόντως, ο Μάης του 68, όπου  τα παιδιά της μεγαλοαστικής τάξης, σε μια χειρονομία διεκδικήσεως μεγαλύτερων ελευθεριών, προσπάθησαν  να αποτινάξουν το βάρος της λογοκεντρικής κοινωνίας των πατεράδων τους, με τους καταναγκασμούς που αυτή συνεπαγόταν, και να θεμελιώσουν τον εκφρασιοκεντρικό τρόπο ζωής που μας χαρακτηρίζει και σήμερα.

Elsa Galland, Προπαρασκευαστική τάξη Φιλολογίας , 2ο έτος (khâgne)

O άνθρωπος είναι, κατ’ Αριστοτέλη, κοινωνικό ζώο. Για να ικανοποιήσει τις ανάγκες του, για να αναπτυχθεί ως άνθρωπος, του χρειάζεται να ζει με τους ομοίους του. Μόνο που η συνύπαρξη αυτή δεν γίνεται χωρίς παραχωρήσεις, τα πρόσφατα γεγονότα το αποδεικνύουν.

Αυτή όμως η στέρηση της ατομικής ελευθερίας δεν βιώνεται ως τέτοια παρά μόνο κατ’ αναλογία  του πώς καταλαβαίνει κανείς την ατομικότητα.

Ένα άτομο που καταλαβαίνει τον εαυτό του ως μέλος, μέρος ενός συνόλου , καταλαβαίνει αυτό που ορισμένοι αποκαλούν στέρηση ως αναγκαιότητα, υποτάσσεται στο κοινωνικό σύνολο για να εξασφαλίσει το ευ ζην του, που εξαρτάται από το σύνολο.

Σήμερα όμως, η κοινωνία και η κυρίαρχη σκέψη θεωρούν την ελευθερία του ατόμου υπέρτατη αξία και αναφέρονται σε αυτήν για να χαρακτηρίσουν μια πράξη ως ηθική ή όχι,  γι’ αυτό και βλέπουμε να λένε « είναι ελεύθερος να κάνει ό,τι θέλει αν δεν ενοχλεί τους άλλους ».

Αυτή η ατομιστική αντίληψη συσκοτίζει το γεγονός ότι ένα άτομο είναι πάντως δέσμιο μιας κοινότητας, σε αλληλεπίδραση, όσο ασθενής κι αν είναι αυτή, με άλλους, και ότι βλάπτοντας τον εαυτό του βλάπτει και το σύνολο.

Μπορούμε να ελπίζουμε ότι τα περιβαλλοντικά προβλήματα που προκύπτουν κάθε μέρα και πιο επείγοντα, θα οδηγήσουν σε επανεξέταση της τρέχουσας αντίληψηςγια το άτομο και την επίδρασή του στο σύνολο.

Ludovic Kakufi,1ο έτος Νομικής:

Κατά γενικό τρόπο, πρέπει να υπάρχει κάποιος καλός λόγος για να δεχθώ την επιβολή μιας εξουσίας πάνω μου. Με ενδιαφέρει λοιπόν η πρόθεση αυτού που θα θελήσει να ασκήσει πάνω μου την εξουσία του.

Ακριβέστερα, διερωτώμαι αν η εξουσία του είναι νόμιμη, αν πρέπει να υπάρχει ή όχι.  Επιπλέον, μου θέτω το ερώτημα, σε τι μπορεί να με συμφέρει να υπακούσω στην εξουσία αυτή, και, σε δεύτερο χρόνο, τι ωφελεί το κοινό συμφέρον.

Όταν όμως η εξουσία εμποδίζει υπερβολικά την ελευθερία μου, παρατηρώ σχολαστικά ποιο συμφέρον (το προσωπικό ή το κοινό) έχει προτεραιότητα από ηθική άποψη.

Αν το κοινό συμφέρον έχει προτεραιότητα, θα δεχθώ τον περιορισμό της ελευθερίας μου στο μέτρο που η ενέργεια αυτή θα είναι επωφελής στους περισσότερους.

Μπορεί οι ποινές γενικά να με αποθαρρύνουν από το να αντιταχθώ σε μια εξουσία, όταν όμως ο χαρακτήρας της εξουσίας αποδεικνύεται ακραία μη νόμιμος, μπορεί και να της αντιταχθώ.

Salma Pijjou, Προπαρασκευαστική τάξη Φιλολογίας, 2ο έτος (khâgne)

Οταν το θέμα είναι να σώσουμε ζωές σπάζοντας την αλυσίδα της μετάδοσης, μου φαίνεται θεμιτό να εγκαταλείψουμε ορισμένες από τις ατομικές μας ελευθερίας, όπως αυτή της ελεύθερης κίνησης.

Υπό τον όρο, προφανώς, ότι η παραχώρηση αυτή θα είναι προσωρινή και ότι θα ανακτήσουμε την ελευθερία της κίνησής μας όταν περάσει η πανδημία.

Ωστόσο πρέπει, ως πολίτες, να παραμένουμε σε εγρήγορση. Αν υποταχθούμε ολοκληρωτικά, ακόμα και πρόσκαιρα, στην εκάστοτε εξουσία, τίποτα δεν μας επιτρέπει να πούμε με βεβαιότητα ότι τα δικαιώματα που στερηθήκαμε για λόγους υγείας, θα μας επιστραφούν άθικτα.

Πράγματι, μπορεί η απόφαση να διαταχθεί ο πληθυσμόςνα παραμείνει σε περιορισμό να μην είναι αυθαίρετη, οι καταχρήσεις όμως είναι δυνατές. Γι’ αυτό και η ευθύνη μας είναι να μένουμε σε επιφυλακή.

Γιατί όσο ασκούμε ρόλο αντισταθμιστικής εξουσίας απέναντι στις κυβερνήσεις μας, οι καταχρήσεις δεν θα συμβούν. Πρέπει λοιπόν, συλλογικά, να υπερασπιστούμε τις ατομικές μας ελευθερίες.

Ugo Tardieu, Προπαρασκευαστική τάξη Φιλολογίας, 3ο έτος (khâgne) – Νομική, 3ο έτος:

Η ελευθερία έγκειται στο να κάνει κανείς ό,τι δεν βλάπτει τον άλλο ». Επομένως δεν είναι απόλυτη, και το πρώτο της όριο είναι η συλλογικότητα.

Η τρέχουσα κατάσταση δείχνει το ρόλο του Κράτους στον περιορισμό των ατομικών και συλλογικών ελευθεριών να γίνεται ιδιαίτερα σημαντικός.

Οι περιορισμοί των ελευθεριών καθορίζονται από τον νόμο, που από τη φύση του εξελίσσεται, οπότε, το σύνορο ανάμεσα στα νόμιμα όρια και τη βίαιη επιβολή αλλάζει και αυτό, συλλογικά, όπως το δείχνουν τα περιοριστικά μέτρα, και ατομικά, όπως το δείχνει η κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.

Εντούτοις, ο ρόλος του νομοθέτη στον περιορισμό των ελευθεριών δεν πρέπει να ξεπερνάει το γενικό συμφέρον και να υποχωρεί στο πολιτικό συμφέρον.

Ο περιορισμός, ελευθεριοκτόνος από τη φύση του, έδειξε ότι, οι εκτροπές – αστυνομικές, συστημικές (περιορισμός του ρόλου του Κοινοβουλίου εις όφελος της εκτελεστικής εξουσίας) – αυτών των στερήσεων της ελευθερίας, μετατοπίζουν ριζικά την εκούσια εκχώρηση ελευθεριών πολύ πέρα από αυτό που ατομικά έχει κανείς αρχικά αποδεχθεί.

Επομένως μια τέτοια κατάσταση πρέπει να είναι ιδιαίτερα έκτακτη, ελεγχόμενη, και προπάντων προσωρινή.

Το σύνορο ανάμεσα στην συγκατάθεση και την επιβολή δεν πρέπει να μετακινείται παρά μόνον ανωτέρα βία και με μόνο στόχο την προστασία των ελευθεριών, και όχι την ενίσχυση του ελέγχου του Κράτους επ’ αυτών.

Tancrède Thiellay,  Προπαρασκευαστική τάξη Οικονομικών και Διαχείρισης, 2ο έτος:

Για να αποφευχθεί ο «πόλεμος όλων εναντίον όλων» που περιέγραψε ο Χομπς, ο καθένας μας αποδέχεται να εκχωρήσει ένα μέρος της ελευθερίας του για να ζήσει (καλά) εν κοινωνία.

Επομένως φαίνεται νόμιμο το Κράτος να εμποδίζει σε κάποιο βαθμό την ελευθερία μας, με κανόνες που ορίζονται εκ των προτέρων, για να μεγιστοποιήσει τη συλλογική ευζωία, από την άποψη της ασφάλειας, όσο και από την άποψη της οικονομίας.

Η εισαγωγή μιας ορισμένης ευελιξίας στη λήψη των αποφάσεων φαίνεται πάντως λογική, στο μέτρο που ο κόσμος μας βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη, και οι κίνδυνοι που απειλούν τις κοινωνίες μας αλλάζουν το ίδιο γρήγορα.

Η υιοθέτηση κάποιων νέων περιορισμών της ελευθερίας μας μπορεί να φανεί νόμιμη μπροστά στους καινούργιους αυτούς κινδύνους.

Μπορούμε να σκεφτούμε όσους εφαρμόζονται μετά από νέες κρίσεις (μαζική μετανάστευση, τρομοκρατία, Covid…) και να φανταστούμε κάποιους ακόμα ενόψει της κλιματικής απειλής.

Οι αποφάσεις αυτές πρέπει εντούτοις να εγγράφονται μέσα σε ένα δημοκρατικό και ορθολογικό πλαίσιο, και η ανάγκη να αφεθεί στο λαό η δυνατότητα να εκφράζεται για τις εξελίξεις που αφορούν τις ελευθερίες του, είναι η απόλυτη προϋπόθεση για να αποφεύγεται η καθιέρωση ελευθεριοκτόνων μέτρων, που σε καμία περίπτωση δεν ευνοούν τη συλλογική ευημερία.

 

Y.Γ 1 Ελπίζω να κάλυψε μέρος των ερωτημάτων σας όπως ακριβώς συνέβη και σε εμένα.

Υ.Γ 2 Μια κοινωνία κρίνεται από τον τρόπο που μεταχειρίζεται τα πιο αδύναμα μέλη της.

Σχολιασμός

Κοινοποιήστε το: